1.  Ông Ditto là một trong những bệnh nhân đầu  tiên tôi được chỉ định chăm sóc, khi ấy tôi  mới tới nhận công tác và còn là một y tá  trẻ trong chuyên khoa Lao của bệnh viện. Ông  là một người Mỹ da đen có cha mẹ từng là nô  lệ. Sinh ra tại New Orleans vào đúng thời điểm  xảy ra cuộc nội chiến, chỉ một thời gian ngắn  sau đó, ông rơi vào cảnh mồ côi. Giải phóng,  ông được tự do, thoát khỏi thân phận nô lệ. Trừ  thời gian phục vụ trong chiến tranh Mỹ - Tây  Ban Nha, ông lay lắt sống qua ngày bằng những  công việc vặt do bất cứ ai thuê. Ông lủi thủi cô  độc trong một cái lán nhỏ mà người chủ cũ cho  ở nhờ. Một vài năm trước, ông tới Louisville. Ông  bị ốm suốt một thời gian dài và tới khi nhập viện  thì căn bệnh lao của ông đã chuyển sang giai  đoạn trầm trọng. Một chỗ nhiễm trùng lớn bị  vỡ, dịch theo đó thoát ra ngoài.

Mùi hôi nồng nặc đó xộc vào mũi tôi ngay  lần đầu tiên tôi bước vào phòng. Tôi rất muốn  quay lưng bỏ chạy và có lẽ tôi đã làm thế nếu  không bắt gặp một cái gì đó rất lạ trong đôi  mắt của người đàn ông ấy, chính nó đã níu giữ bước chân tôi.

- Chào ông. Ông sẵn sàng cho việc vệ sinh buổi sáng chưa?

- À, tôi cũng không biết phải làm những gì nữa  cô ạ. Nhưng nếu cô nghĩ là chúng cần thiết cho  tôi thì tôi sẵn sàng rồi.

Tôi bắt đầu bằng việc tắm rửa và thay drap  giường. Thân thể ông Ditto gầy rộc đến nỗi  dường như tôi không còn cảm nhận được trọng  lượng cơ thể ông khi tôi nhẹ nhàng nâng người  ông dậy. Đôi mắt ông hiện rõ sự đau đớn nhưng  ông không một lời ca thán.

Lúc ấy, tôi buồn nôn kinh khủng khi nhấc tấm  đệm lót lên, nhưng một giọng nói nhỏ nhẹ bên  tai đã ngăn tôi lại: “Cô ơi, tôi không biết làm sao  cô có thể chịu đựng được trong khi chính tôi còn  không thể chịu đựng nổi cơ thể mình”. Và rồi ông  nhăn mặt lại một cách khôi hài khiến tôi phải bật  cười. Thấy tôi cười, ông cũng cười theo. Chúng  tôi bất giác nhìn nhau, một cảm giác ấm áp lạ  thường bỗng len lỏi khắp phòng khiến bầu không  khí dường như dịu xuống và vết thương của ông  cũng bớt nhức nhối hơn. Từ đó, tôi không còn thấy  bận lòng khi gặp gỡ người đàn ông này nữa. Tôi thay một tấm drap mới trắng tinh sạch sẽ  và đắp nó ngang ngực ông Ditto. Gương mặt ông  ánh lên nét vui tươi. “À, tôi cảm ơn cô nhiều lắm.  Tôi thấy đỡ nhiều rồi, thật đấy”, ông nói, rồi nhấc  cánh tay xương xẩu yếu đuối và run rẩy dò dẫm  ngăn kéo trong cái bàn cạnh giường. Ông lấy ra  một đồng xu sáng bóng và trao cho tôi:

- Nó chẳng đáng gì so với lòng tốt của cô,  nhưng hôm nay quả là một ngày rất lạnh và tôi  nghĩ một cốc cà phê nóng hổi có thể giúp cô  thoải mái phần nào.

Khi ngăn kéo mở ra, tôi thấy trong đó có  khoảng hai chục đồng xu. Đó là tất cả gia tài mà  người đàn ông tội nghiệp này có được.

- Ồ không đâu, ông Ditto. Cháu không thể nhận  được. Ông phải vất vả lắm mới có chúng mà. Niềm vui vụt tắt trong đôi mắt ông, ở đó chỉ  còn lại vẻ đượm buồn. “Những ngày ấy còn dễ  chịu hơn bây giờ”, ông nói.

Nhận ra nỗi tuyệt vọng đang nghẹn ứ trong  giọng nói ông, tôi lập tức cảm thấy hối hận. Chỉ  vì vô tình, tôi đã khiến ông có cảm giác rằng  mình già nua, chẳng còn gì để cho và cũng  chẳng thể làm gì ngoài việc ngồi chờ cái chết.  Nghĩ vậy, tôi tìm cách “chữa cháy”:

- Ông biết đấy, cháu nghĩ là ông nói đúng.  Cháu chẳng nghĩ nổi điều gì tốt hơn một cốc  cà phê nóng lúc này.

Rồi tôi cầm lấy đồng xu từ tay ông. Gương mặt ông liền rạng rỡ trở lại.

2.  Những ngày sau đó, ông Ditto yếu dần đi.  Mỗi buổi sáng tôi giúp ông làm vệ sinh và  trong lúc thực hiện, chúng tôi luôn cố gắng  chia sẻ những câu chuyện nho nhỏ, hài hước.  Mỗi sáng trước khi tôi rời khỏi phòng, người đàn  ông này lại lấy ra một đồng xu và nói: “Nó chẳng  đáng gì so với lòng tốt của cô”.

Nhìn những đồng xu ngày qua ngày cứ vơi dần,  tôi thầm cầu nguyện ông sẽ sống lâu hơn. Lúc  này, ông Ditto gần như không còn chút sức lực  nào nữa, nhưng ông vẫn không quên đưa đồng  xu cho tôi, ngay cả khi ông không thể nhấc nổi  cánh tay mình nếu tôi không giúp đỡ.

Một ngày, thấy ông mệt nhọc lần tìm đồng  xu cuối cùng trong ngăn kéo, tôi liền cầm tay  chỉ cho ông, lòng cố gắng kìm nén những giọt  nước mắt đang chực trào ra. Tôi nhìn ông, cố  tìm trên gương mặt già nua ấy một dấu hiệu gì  đó trước đồng tiền cuối cùng này. Nhưng ông  không ý thức được điều đó nữa. Ông nhặt đồng  xu đưa cho tôi và nở một nụ cười ngọt ngào  như thường lệ kèm theo lời cảm ơn quen thuộc.  Tôi nhận ra rằng ông đã mất dần ý thức - một  dấu hiệu cho thấy cái chết đang gần kề. Ông  chỉ còn ý thức được niềm vui khi chia sẻ với  người khác, và một ý nghĩ chợt đến khiến tôi  vui mừng: Những đồng xu trong ngăn kéo của  ông sẽ vẫn còn đó. Thế rồi tôi lặng lẽ bỏ đồng  xu trở lại góc ngăn kéo.

Ông sống được thêm 2 tuần nữa. Mỗi ngày,  sau khi giúp ông làm vệ sinh rồi đặt ông nằm  xuống chiếc giường sạch sẽ với tấm drap mới  trắng tinh, ông lại thì thầm: “Cô đúng là một  thiên thần. Đúng vậy đấy, cô chắc chắn là một  thiên thần”. Những lúc như thế, tôi liền biết việc  tiếp theo mình phải làm: Cầm tay ông trong lòng  tay mình rồi hướng tới góc chiếc ngăn kéo. Mỗi  ngày, ông đều đưa cho tôi một đồng xu. Và mỗi  ngày, tôi lại ngầm bỏ đồng xu ấy trở lại.

3.  Vào ngày cuối cùng, tôi mời linh mục đến.  Ông nhẹ nhàng đọc Kinh Thánh chẳng khác  nào người ta ru một đứa trẻ vào giấc ngủ êm  ái... Khi vị linh mục đi rồi, tôi đứng lặng hồi lâu  với đồng xu trong tay. Cuối cùng, tôi đặt nó vào  giữa đống đồ đạc còn lại của ông Ditto rồi buộc  tất cả chúng vào một bọc nhỏ và ghi tên ông lên  đó. Sau đó tôi mang chúng tới văn phòng và gợi  ý chuyển chúng tới cho vị linh mục.

Chiều muộn hôm ấy, ngay trước khi hết giờ  làm việc, vị linh mục đến tìm tôi, nói: “Dường  như ông Ditto đã để lại một gia tài nhỏ. Tôi nghĩ  là ông ấy muốn cô giữ nó”. Ông lấy trong ví ra  một đồng kẽm và đặt vào bàn tay tôi.

Nhìn đồng xu trong tay và nhớ lại ánh mắt ông  Ditto, tôi chợt hiểu ý nghĩa món quà của ông ấy.  Hết lần này tới lần khác, tôi đã nhận nó bằng tâm trạng buồn rầu thương cảm vì nghĩ rằng đó là  thành quả chắt chiu cả đời nghèo khó của ông.  Chỉ lần này, tôi mới nhận ra giá trị thực sự của  nó: Nó chính là biểu tượng của niềm tin yêu  trong cuộc sống.

Mọi buồn đau, tiếc nuối trong tôi chợt tan biến.  Là một người đàn ông nhỏ bé tội nghiệp nhưng  gia tài mà ông Ditto để lại lại hết sức lớn lao.  Đó chính là sự nhẫn nại, đức tin và một trái tim  giàu yêu thương.